Σήμανση ασφαλείας στους χώρους εργασίας: οδηγός για το Π.Δ. 105/1995

Η σήμανση ασφαλείας στους χώρους εργασίας είναι από τα πρώτα πράγματα που βλέπει ένας επιθεωρητής και από τα τελευταία που σκέφτεται κανείς όταν όλα πάνε καλά. Ωστόσο, είναι υποχρέωση του εργοδότη με σαφές νομικό πλαίσιο.

Η ανάγκη είναι πραγματική: σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιθεώρησης Εργασίας για το 2023, όπως δημοσιεύτηκαν στον Τύπο, δηλώθηκαν 14.920 εργατικά ατυχήματα, ο υψηλότερος αριθμός από το 2000, όταν ξεκίνησε η καταγραφή.

Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε τι προβλέπει η νομοθεσία, πώς «διαβάζεται» μια πινακίδα και πώς γίνεται στην πράξη μια μελέτη σήμανσης. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για την εφαρμογή στον δικό σας χώρο, συμβουλευτείτε τον τεχνικό ασφαλείας σας.

Το νομικό πλαίσιο

Η βάση είναι η Οδηγία 92/58/ΕΟΚ για τις ελάχιστες προδιαγραφές σήμανσης ασφαλείας ή/και υγείας στην εργασία. Πρόκειται για την ένατη ειδική οδηγία της Οδηγίας-πλαισίου 89/391/ΕΟΚ.

Στην Ελλάδα ενσωματώθηκε με το Π.Δ. 105/1995 (ΦΕΚ 67/Α/10.4.1995), το οποίο τροποποιήθηκε με το Π.Δ. 52/2015. Σχετικό είναι και το Π.Δ. 16/1996, που ενσωματώνει την Οδηγία 89/654/ΕΟΚ για τις ελάχιστες απαιτήσεις στους χώρους εργασίας, μεταξύ άλλων και για τις οδούς κυκλοφορίας.

Η βασική λογική του διατάγματος είναι απλή: όταν ένας κίνδυνος δεν μπορεί να αποφευχθεί ή να περιοριστεί επαρκώς με τεχνικά μέτρα ή με την οργάνωση της εργασίας, ο εργοδότης πρέπει να τον επισημάνει. Η σήμανση δεν αντικαθιστά τα μέτρα προστασίας· τα συμπληρώνει.

Οι μορφές σήμανσης

Το διάταγμα δεν μιλά μόνο για πινακίδες. Η σήμανση μπορεί να είναι:

• πινακίδες (απαγόρευσης, προειδοποίησης, υποχρέωσης, διάσωσης, πυρασφάλειας),
• χρωματική σήμανση σε εμπόδια, επικίνδυνα σημεία και οδούς κυκλοφορίας,
• σήμανση δοχείων και σωληνώσεων με επικίνδυνες ουσίες,
• φωτεινά και ηχητικά σήματα,
• προφορική ανακοίνωση και χειρονομίες, για παράδειγμα στην καθοδήγηση γερανού.

Χρώματα και σχήματα: η γλώσσα της πινακίδας

Μια πινακίδα πρέπει να «διαβάζεται» σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Γι’ αυτό κάθε κατηγορία έχει σταθερό συνδυασμό χρώματος και σχήματος:

Τα εμπόδια και τα επικίνδυνα σημεία σημαίνονται συνήθως με εναλλασσόμενες κίτρινες και μαύρες ή κόκκινες και λευκές λωρίδες. Οι οδοί κυκλοφορίας οχημάτων οριοθετούνται με συνεχείς γραμμές ευδιάκριτου χρώματος, κατά προτίμηση λευκού ή κίτρινου, σε σχέση με το χρώμα του δαπέδου.

Πού εντάσσεται το ISO 7010

Το διάταγμα ορίζει τις αρχές. Το διεθνές πρότυπο ISO 7010 δίνει τα καταχωρισμένα πικτογράμματα, ώστε η ίδια πινακίδα να σημαίνει το ίδιο πράγμα σε κάθε χώρα. Αυτό μετράει ιδιαίτερα σε χώρους με εργαζόμενους που δεν μιλούν ελληνικά.

Κάθε πικτόγραμμα έχει κωδικό. Για παράδειγμα, το W014 σημαίνει «Προσοχή: περονοφόρα και άλλα βιομηχανικά οχήματα», ένα από τα πιο συνηθισμένα σήματα σε αποθήκες. Όταν παραγγέλνετε πινακίδες, ζητήστε πικτογράμματα ISO 7010 και ελέγξτε την τρέχουσα έκδοση του προτύπου.

Ποιος έχει την ευθύνη

Την υποχρέωση να υπάρχει σήμανση όπου απαιτείται την έχει ο εργοδότης, με βάση την εκτίμηση των κινδύνων του χώρου. Ο τεχνικός ασφαλείας συμβουλεύει για τα σημεία, τον τύπο και τη θέση της σήμανσης. Οι εργαζόμενοι πρέπει να ενημερώνονται και να εκπαιδεύονται για τη σημασία της.

Το τελευταίο συχνά ξεχνιέται. Μια πινακίδα που κανείς δεν ξέρει τι σημαίνει δεν προστατεύει κανέναν, όσο σωστά κι αν έχει τοποθετηθεί.

Σήμανση στους διαδρόμους κλαρκ

Οι αποθήκες έχουν μια ιδιαιτερότητα: πεζοί και περονοφόρα μοιράζονται συχνά τους ίδιους χώρους. Εκεί η σήμανση πρέπει να απαντά καθαρά σε τρία ερωτήματα:

• Πού κινούνται τα οχήματα; Οριοθέτηση των διαδρόμων με συνεχείς γραμμές.
• Πού περπατούν οι πεζοί; Ξεχωριστοί διάδρομοι πεζών και ευδιάκριτες διαβάσεις.
• Πού διασταυρώνονται; Προειδοποιητική πινακίδα W014 πριν από κάθε διασταύρωση, STOP στις εξόδους των διαδρόμων ραφιών, καθρέπτες στις τυφλές γωνίες.

Όσο πιο λογική είναι η οργάνωση της κυκλοφορίας, τόσο λιγότερες πινακίδες χρειάζονται. Η καλή σήμανση ξεκινά από τη διάταξη, όχι από τον κατάλογο.

Τα πιο συχνά λάθη που βλέπουμε

Σε 25 χρόνια αυτοψιών, τα ίδια προβλήματα επανέρχονται:

1. Πινακίδες στο λάθος ύψος ή πίσω από εμπόδια. Μια πινακίδα που κρύβεται από παλέτες δεν υπάρχει.
2. Υπερβολικά πολλές πινακίδες. Όταν όλα προειδοποιούν, τίποτα δεν προειδοποιεί.
3. Ξεθωριασμένες γραμμές δαπέδου. Στους διαδρόμους κλαρκ η βαφή φθείρεται γρήγορα και η οριοθέτηση χάνεται.
4. Παλιά πικτογράμματα που δεν αντιστοιχούν στο ISO 7010.
5. Σήμανση που δεν ακολούθησε την αλλαγή διάταξης του χώρου.

Πώς γίνεται μια μελέτη σήμανσης

Μια καλή μελέτη σήμανσης δεν ξεκινά από τον κατάλογο. Ξεκινά από τον χώρο:

1. Αυτοψία. Καταγράφουμε κινδύνους, διαδρομές πεζών και οχημάτων, εξόδους και εξοπλισμό.
2. Εκτίμηση επικινδυνότητας ανά σημείο. Μαζί με τον τεχνικό ασφαλείας σας, αξιολογούμε τι χρειάζεται κάθε σημείο.
3. Πρόταση. Τύπος, θέση, μέγεθος και υλικό για κάθε σήμα, με βάση το Π.Δ. 105/1995 και το ISO 7010.
4. Παραγωγή. Στη δική μας μονάδα στη Σίνδο κατασκευάζουμε τόσο τις πινακίδες σήμανσης όσο και τις ειδικές κατασκευές.
5. Τοποθέτηση. Από δικό μας συνεργείο, πιστοποιημένο για εργασία σε ύψος.

Τα στάδια ενός έργου τα περιγράφουμε αναλυτικά στη σελίδα Πώς δουλεύουμε.

Και μετά τη στατική σήμανση;

Η κλασική σήμανση είναι η βάση. Στα σημεία με το μεγαλύτερο ρίσκο, όπως οι διαβάσεις στους διαδρόμους κλαρκ, οι τυφλές έξοδοι και οι άκρες ραφιών, συχνά δεν αρκεί, γιατί ο εργαζόμενος τη συνηθίζει. Εκεί η σήμανση δαπέδου με LED προβολέα ενισχύει το μήνυμα: η προειδοποίηση εμφανίζεται με φως, στο δάπεδο, τη στιγμή που πλησιάζει το όχημα.

Η προβολή δεν αντικαθιστά την υποχρεωτική σήμανση. Την κάνει πιο δύσκολο να αγνοηθεί.

Ζητήστε μια μελέτη σήμανσης

Αν η σήμανση του χώρου σας είναι παλιά, ελλιπής ή δεν ακολουθεί πια τη διάταξη, κλείστε δωρεάν αυτοψία. Θα καταγράψουμε τι λείπει και θα σας προτείνουμε σήμανση σύμφωνη με το Π.Δ. 105/1995 και το ISO 7010.